राष्ट्रीय पोषण सप्ताह : 1 ते 7 सप्टेंबर

राष्ट्रीय पोषण सप्ताह : 1 ते 7 सप्टेंबर

कॅलरी V/s सॅलरी
शरीराला लागतं पोषण म्हणजेच एनर्जी. ती येते कॅलरीतून. शरीरात गेलेलं अन्न कॅलरीत रूपांतरीत होतं. त्यामुळं अर्थातच आपण काय व किती अन्न घेवू शकतो, त्यानुसार आपल्या जगण्याचा दर्जा ठरतो. म्हणूनच तर आपला पगार आपला दर्जा ठरवतो. आपण किती सकस अन्न खातो, हे अखेर आपलं उत्पन्नच ठरवतं नाॽ

Institute of Competitiveness’ या संस्थेनं State of inequality in India हा रिपोर्ट प्रसिद्ध केलाय. त्यानुसार तुम्ही दरमहा 25 हजारांहून अधिक कमवत असाल, तर भारतातील टॉप 10% उत्पन्न गटात आहात. म्हणजे 90% भारतीयांचं उत्पन्न महिन्याकाठी 25 हजाराहून कमीय. दुसरीकडे केवळ 3% भारतीय वर्षाला 25 लाख कमवतात. गरीब-श्रीमंतात दरी वाढतेय. ही खायी आपल्या आहारावर नि जगण्यावरही प्रभाव टाकतेय.

एका नेत्यानं ‘तुमच्याकडे 10 लाखाची कार असेल, तर थोड्या भाज्या महागल्या तर ओरड का करताॽ’ अशा आशयाचं वक्तव्य नुकतंच केलं. या शेऱ्यात तथ्य वाटूही शकतं. पण ही धुळफेक आहे. नव्हे संवेदनहीनतेचा नमुनाच.

2011-12 ला भारतात अखेरचं राष्ट्रीय लोकसंख्या सर्व्हेक्षण झालं. त्या सरर्व्हेक्षणानुसार म्हणजे 10 वर्षांपुर्वीही गरीब व श्रीमंत वर्गाच्या आहारात मोठी तफावत आढळली होती. त्याकाळी भारतातील 5% शहरी वर्ग दरमहा 2,859 रूपये खाद्यपदार्थांवर खर्च करत होता. हा खर्चाचा आकडा लोकसंख्येतील सर्वात गरीब 5% लोकसंख्येच्या नऊ पट होता. तुम्हीच विचार करा, आजरोजी वाणसामानाचं बिल किती होतंॽ एकुण उत्पन्नाचा किती वाटा खाद्यपदार्थांवर खर्च होतोॽ गरीब वर्गाचं काय होत असेलॽ

अलीकडे टोमॅटोंच्या दरवाढीनं हेडलाईन्स केल्या, त्यापूर्वी लिंबूची दरवाढ झालेली. अलीकडे तांदूळ व गव्हाचे दर वाढले. दुधाचे दरही वाढताहेत. मसाल्यांच्या पदार्थांतही न भूतो दरवाढ झालीय. डाळींचे दर दरवर्षी 10 टक्क्यांनी वाढताहेत. आलं, मिरची कुठलाही खाद्यपदार्थ घ्या भाववाढ होतेय.

India’s Citizen Environment & Consumer Economy’ च्या सर्व्हेक्षणानुसार भारतात 60% कुटुंबात केवळ एकच व्यक्ती कमावती आहे. एका पगारावर कसं भागणारॽ पोषक आहार महिला, बालकं व वृद्धांना मिळणारॽ आपला पगार नि आहार यावर व्यक्त व्हा!

शेतमालांच्या किंमती वाढल्या की शेतकरी विरूद्ध अन्य असं करू नये, कॅलरी सर्वांना लागते, भाववाढ सर्वांनाच छळते!

Prashanat khunte

रूग्णांचं सरंक्षणॽ कुणापासूनॽ

रूग्णांचं सरंक्षणॽ कुणापासूनॽ

आरोग्य सेवा हा मल्टीनॅशनल उद्योग आहे. भारतीय डॉक्टर्स विदेशात सेवा देतात, तसेच तिकडचे रूग्ण स्वस्तात सेवेसाठी भारतात येतात. विचार करा, किती प्रचंड बाजारपेठ आहे ही! बाजारपेठेची स्वाभाविक लक्षणं असतात. बाजारपेठेच्या चलनवलनात ‘कंझ्युमर’चं हित राखण्यापेक्षा ‘गिऱ्हाईकं’ गाठणं महत्त्वाचं असतं. आरोग्याच्या बाजारपेठेतही हे घडतं. येथे औषधांच्या बाजारपेठेचं उदाहरण पाहू.

बाजारपेठेत सातत्यानं नवी औषधं येतात. त्यासाठी संशोधनं सुरू असतात. जलद आराम मिळावा, तसेच औषधांचे दुष्परिणामही टाळावेत हा या संशोधनांचा हेतू. औषधं बाजारात येण्यापूर्वी विविध कसोट्यांवर पारखली जातात. त्यातली महत्त्वाची चाचणी असते – मानवी शरीरावरचा परिणाम अभ्यासने. अशा परिक्षणांचे शारिरिक-मानसिक दुष्परिणाम असू शकतात.

रूग्णांचं या दुष्परिणांमांपासून सरंक्षण व्हावं, यासाठी राष्ट्रीय-आंतरराष्ट्रीय कायदे-निकष आहेत. या निकषांनुसार ‘क्लिनिकल ट्रायल्स’ अनिवार्य आहेत. या चाचण्या वेळखाऊ असतात. कोविडची लस तयार झाली, तेव्हा या लसींचं परिक्षण कितपत, कधी, कोणावर झालंयॽ याबाबतच्या चर्चा आठवून पहा.

जलद परिणाम व निर्धोक औषधांची मागणी कायम राहते. त्यामुळं औषध कंपन्याही नवी औषधं बाजारात आणत असतात. नवनवी उत्पादनं आणल्यानेच कंपन्या बाजारात टिकून राहतात. त्यामुळे आडमार्गाने क्लनिकल चाचण्यांचा परिपाठ उरकण्यासाठी कंपन्या धजावतात.

मागणीनुसार पुरवठा या न्यायानं मग गरीब देशातील नागरिकांवर चाचण्या होतात. अशा चाचण्या करून देणाऱ्याही कंपन्या अस्तित्त्वात आहेत, या कंपन्या स्थानिक डॉक्टरांशी संगनमत करतात. काही भ्रष्ट डॉक्टर्स रूग्णांची संमती न घेताच चाचणीपूर्व औषधं रूग्णांच्या माथी मारतात. रूग्ण या व्यवहारात अनभिज्ञ असतात. समजा रूग्णांना औषधांचे दुष्परिणाम जाणवले, तरी कायदेशीर लढाईची क्षमता नसते.

बऱ्याचदा विविध ब्रँडमधील चढाओढीतही औषधं बाजारात येतात. ही होड इतकी तीव्र असते की, कंपन्यांना क्लिनिकल ट्रायल्सच्या पायऱ्यांचा अडसर वाटतो. अशा कंपन्यांना भारतासारखे देश सोईचे वाटतात. कारण आपल्याकडे मनुष्यबळ व वैद्यकीय चाचण्यांची यंत्रणाही स्वस्तात मिळते. फार्मास्युटिकल कंपन्यांच्या स्पर्धेत सामान्य रूग्णांचा बळी जातो. योग्य चाचण्यांचे निकष पूर्ण न करताच बाजारात आलेल्या औषधांबद्दल जागरूकताही नाही.

आरोग्य क्षेत्रात सर्वसामान्यांच्या नजरेआड वरीलसारखे प्रकार चालतात. त्यावर नियंत्रण यायचं तर रूग्ण सुरक्षिततेबाबत जागरूकता यावी. हा आहे ‘वर्ल्ड पेशंट सेफ्टी डे’ चा उद्देश.

Prashanat khunte

SATHI

Contact Info

SATHI (Support for Advocacy and Training to Health Initiatives)

Address: Plot No.140, Flat No. 3 & 4, Aman E Terrace, Dahanukar Colony, Kothrud, Pune, 411038, Maharashtra, India.

Phone: +91 20 25473565 / 25472325 / 09422328578 / 09168917788



Connect Us

Related Info

Anusandhan Trust

Address: A-103 & B-103, First Floor, Moniz Tower, Yeshwant Nagar Road, Vakola, Santacruz (E), Mumbai 400 055, Maharashtra, India.

Phone: +91 22 26661176 / 26673571 

 

CEHAT (Centre for Enquiry Into Health and Allied Themes  

Website: www.cehat.org

© Copyright 2023 SATHI All Rights Reserved

Website Designed & Developed By Kalpak Solutions